بسايط به اعتبار تركيب است و ظهور فنون افعال و خواصّ و منافع است از آن . و شرف فضيلت انسان بر ملك نيز به جهت تعلق نفس ناطقه و تركيب جسد و صدور افعال و اعمال متفننهء « 1 » متكثّرهء از علوم و معارف و حقايق و طاعات و عبادات و غيرها و مخصوص بودن آن‌ها هر يك به امرى خاص و تجرّد است « و ما منا الّا له مقامٌ معلومٌ » « 2 » و مأمور شدن به سجدهء حضرت آدم ( ع ) و تعليم او كلّ اسما « 3 » مر ايشان را ؛ كه هر دو دليل و شاهد آن‌اند . نيز خلقت همهء اشياء براى او و براى خدمت اوست و خلقت او براى معرفت او - جل شأنه - ؛ به حكم حديث قدسى « يا ابن آدم ، خلقت الأشياء لأجلك و خلقتك لأجلى » . « 4 » امّا فضيلت و شرف « شخصى » او به اعتبار علم و معرفت او به خود و پرورگار خود است ؛ پس هر چند و هر كه را علم و معرفت به خود و پروردگار خود زياده باشد ، او افضل و اشرف از ديگران خواهد بود . و فضيلت و شرف علماء و عرفاء بر جهلاء ، ظاهر و بين « 5 » است و عقل و شرع ، گواه آن و آيات و احاديث بسيار ، ناطق بدان ؛ از آن جمله ، كلام معجزْ نظامِ جناب ولايت مآب - صلوات اللّه عليه - كه : الناسُ من جههء التمثالِ أكفاءُ أبوهمُ آدمٌ و الأمُّ حوّاءُ ما الفخرُ إلّا لأهلِ العلمِ أنّهم جو الجاهلونَ لأهل العلمِ أعداءُ « 6 » و امّا شرف و فضيلتِ عارضى او بر دو قسم است : نوعى و شخصى . « 7 »

--> ( 1 ) . الف : متفتنه . ( 2 ) . سوره صافات ، آيهء 164 . ( 3 ) . اشاره به آيه ( و علّم آدم الاسماء كلّها ) سورهء بقره ، آيه 31 . ( 4 ) . شيخ حر عاملى ، جواهر السنيه فى احاديث القدسيه ، ترجمهء زين العابدين كاظمى خلخالى ص 632 ح 640 ، تهران انتشارات دهقان ، چنين آمده : عبدى خلقت الاشياء لاجلك و خلقتك لاجلى . ( 5 ) . ب : مبين . ( 6 ) . ديوان الامام على ( ع ) مقدمه و اصلاحات مصطفى زمانى ، قم انتشارات پيام اسلام ، بهار 1368 ، ص 36 ، بيت دوم چنين آمده است : و قيمهء المرء ما قد كان يحسنه و الجاهلون لاهل العلم اعداءُ و مردم در جهات ظاهرى هيچ فرقى با هم ندارند و پدر و مادر آنها همگى همان آدم و حواست و تنها افتخار براى اهل علم است و نادانان با اهل علم دشمن هستند ( 7 ) . الف : جمله ( و اما شرف . . . و شخصى ) حذف شده .